Het DNA van Toetanchamon

Enige tijd geleden schreef Sterzoeker dat het DNA van Toetanchamon en een aantal andere mummies aan een DNA onderzoek werden onderworpen. Hier onder volgt alles wat u wilde weten over het DNA van Toetanchamon - en het loont om er even rustig voor te gaan zitten.

Hawass deed eerder al een CT-scan van de mummie.

De volgende mummies zijn getest:

Joeja, de vader van Teje. Deze mummie is intact gevonden in zijn graf en dus met zekerheid geïdentificeerd.
Toeja, de moeder van Teje. In hetzelfde graf gevonden en met zekerheid geïdentificeerd.
Amenhotep III. Gevonden in KV35 (graf van Amenhotep II, later hergebruikt als cachette voor koningsmummies) met zijn naam erop, maar later hergemummificeerd, dus niet 100% zeker.
Toetanchamon. Gevonden in zijn graf en met zekerheid geïdentificeerd.
KV55: een man in een totaal verstoord graf waar spullen van meerdere mensen in lagen (Teje, Kiya). Alle namen weggehakt en dus totaal niet geïdentificeerd.
KV35EL: mummie van een vrouw, de Elderly Lady, aangetroffen in een zijkamer van KV35. Identiteit onbekend. Wel een hoop over gespeculeerd: is het Teje, Hatshephut, Nefertiti?
KV35YL: mummie van een vrouw, de Younger Lady, in dezelfde zijkamer aangetroffen. Identiteit onbekend. Ook een hoop over gespeculeerd, wie herinnert zich niet het Discovery-dieptepunt over deze mummie als Nefertiti?
KV21a: mummie van een vrouw, vermoedelijk uit de 18e Dynastie. Identiteit onbekend.
KV21b: mummie van een vrouw, vermoedelijk uit de 18e Dynastie. Identiteit onbekend.
Foetus 1 en 2: de twee meisjes uit het graf van Toetanchamon, waarvan aangenomen wordt dat het zijn dochtertjes zijn, maar dat staat nergens. Ze zijn ongeïdentificeerd.

Het DNA-onderzoek dat is uitgevoerd is volgens de STR gedaan (short tandem repeat): het vergelijken van stukjes DNA die steeds kleine sequenties herhalen. Het is onduidelijk wat dat precies doet, maar je kunt het goed gebruiken voor familievergelijkingen, althans beter dan een test op mitochondriaal DNA (bekend van CSI en Discovery Crime Night): daarmee kun je namelijk alleen vaststellen of mensen verwant zijn aan elkaar, maar niet in welke mate of graad.

De volgende identificaties staan nu vast:

KV35EL, de Elderly Lady, is de dochter van Joeja en Toeja. Dat maakt haar Teje, die nu voor het eerst is geïdentificeerd.
KV35EL (Teje) en Amenhotep III zijn de ouders van KV55 en van KV35YL, de Younger Lady.
Die laatste twee, KV55 en KV35YL zijn de ouders van Toetanchamon, die dus broer en zus waren.

Het DNA van de foetussen is ontoereikend, maar mogelijk is hun moeder KV21a. Hun vader is niet te achterhalen.
Nu de problemen:

KV55 zou dus Echnaton kunnen zijn, want dit is een zoon van Amenhotep III en Teje. Op basis van deze aanname wordt de veronderstelde mummie van Amenhotep III nu werkelijk geïdentificeerd als Amenhotep III (dat was immers niet 100% zeker). Nu geloof ik beslist dat die mummie inderdaad van Amenhotep III is, maar dan omdat hij klaarblijkelijk samen met Teje meerdere kinderen had en als farao gemummificeerd is. De identificatie van KV55 is niet geheel zeker en van daar terugredeneren dat zijn vader dus wel zijn vader zal zijn, gaat mank.'

KV55 zelf blijft problematisch. Het is een zoon van Amenhotep III en Teje, en is de vader van Toetanchamon. Er zijn echter nogal wat onduidelijkheden over de leeftijd van deze mummie. Het lijkt erop dat de geleerden het niet eens kunnen worden over hoe oud die nu geworden is: sommige studies noemen 25, anderen in de 60, een middenweg zegt 35-45 (het JAMA-rapport), Hawass noemt 45-55 in persconferenties, kortom: vaag. De aanname dat het Echnaton is alleen maar logisch omdat we niet weten wie het anders zou moeten zijn.

KV35YL, tja....de moeder van Toetanchamon dus en een dochter van Teje. Er is lang gespeculeerd over wie zijn moeder nou toch zou zijn, maar dit slaat wel alles. De theorie dat Toetanchamons moeder Kiya zou zijn, een bijvrouw van Echnaton, is daarmee afgedaan. Maar wie is deze dame dan wel? Als ze een volle zuster van Echnaton zou zijn (even aannemend dat KV55 dat is), zou ze hoger in de hierarchie staan dan Nefertiti. Die wordt immers nergens Koningsdochter genoemd, maar is wel de hoofdkoningin. De Younger Lady is kennelijk van koninklijken bloede. Overigens weten we van Nefertiti helemaal niet wie haar ouders zijn, dat staat nergens. Amenhotep III en Teje hadden nog een aantal dochters: Sitamon, Henoettaneb, Nebetiah, en Baketaton. Die laatste is waarschijnlijk te jong, maar is de enige die nog in de Amarnatijd genoemd wordt. Van de andere drie wordt nooit meer iets vernomen na de dood van Amenhotep III, tenzij een van hen schuilgaat onder de naam Kiya. Om het nog ingewikkelder te maken waren Sitamon en Henoettaneb ook officieel getrouwd met hun vader en droegen de titel van koningin.

KV21a zou mogelijkerwijs de moeder van de foetussen kunnen zijn, en daarom eventueel de vrouw van Toetanchamon, Anchesenamon. Een verwantschap met KV55 is echter niet aangetoond (als zij Anchesenamon is, is ze de dochter van Echnaton en Nefertiti, en zou ze dus verwantschap met KV55 moeten vertonen, als dat inderdaad Echnaton is). Hiervoor is het DNA echter ontoereikend... en daar zitten we weer met nieuwe vragen. En wat mij persoonlijk dan weer dwars zit: KV21a heeft volgens het artikel in JAMA klompvoeten, dus allebei. Toetanchamon heeft ook een klompvoet blijkt nu, en wordt ook daadwerkelijk afgebeeld met stokken waarop hij leunt. Anchesenamon, die als zij KV21a is, dus helemaal niet dan zeer moeizaam zou moeten kunnen lopen, wordt nergens afgebeeld met een wandelstok.

Wat zouden we graag nog willen weten?

Een aantal achterliggende methodische vragen bij het onderzoek. Om te beginnen de ruwe data...waarom zijn bepaalde keuzes gemaakt en waarom andere niet?

Maar zonder alleen maar op de vraagtekens te willen wijzen zijn er ook een paar dingen heel mooi. Teje is dus al die tijd begraven geweest met haar kinderen bij zich in een apart kamertje van KV35: de jongen die erbij ligt is vermoedelijk kroonprins Toetmozes, die voortijdig stierf waardoor Echnaton op de troon kwam, en een kat had waar hij dol op was. Toetanchamon blijkt opeens een moeder van vlees en bloed te hebben. Zowel Teje als de moeder van Toetanchamon kun je opeens in het gezicht kijken, en dat gaat voor mij toch echt boven elke (wetenschappelijke) theorie. Fantastisch!

De Oude Egyptenaren zelf zouden dat ook zeer waarderen: je identiteit kwijtraken is ongeveer het ergste dat je kan overkomen als je dood bent, en deze mummies hebben in elk geval hun identiteit weet terug.

Archeologische ontdekingen in Lahun, bekend gemaakt op 24 mei 2010

Een verzameling van 45 oude Egyptische graven werd vorige week ontdekt door een Egyptian mission of the Supreme Council of Antiquities (SCA) op de site van Lahoun, in de Fayoum Minister van Cultuur, Farouk Hosni, heeft op 24 mei bekend gemaakt dat elke graftombe van een beschilderde houten sarcofaag, met binnenin, de mummie van de overledene bevat. Dr Zahi Hawass, secretaris-generaal van de SCA, legde uit dat tijdens de graafwerkzaamheden, de missie een 18e dynastie graf (BC 1550-95) met 12 houten sarcofagen gestapeld op elkaar heeft opgegraven. Elke bevat een sarcofaag met goed bewaarde mummie. De mummies zijn bedekt met een cartonnage, die is versierd met religieuze teksten uit het Boek van de Doden en scènes met verschillende oude Egyptische goden.

Deze missie heeft ook vier andere begraafplaatsen ontdekt; de eerste is gedateerd uit de eerste en de tweede dynastieën (ca. 2750-2649 voor Christus), de tweede behoort tot het Midden-Koninkrijk (2030-1660 voor Christus), terwijl de derde en vierde zijn gedateerd op het Nieuwe Rijk (1550-1070 voor Christus) en de Late Periode (724 tot 343 v. Chr.)

Dr Abdel Rahman El-Aydi, hoofd van de archeologische missie, wees erop dat de eerste en de tweede dynastieën begraafplaatsen zijn samengesteld uit 14 graven. Een van de graven is bijna volledig intact, met inbegrip van alle funeraire uitrusting en een houten sarcofaag met een mummie omwikkeld met linnen.

Een van vijfenveertig mummies ontdekt bij de opgravingen in Lahun.

De begraafplaats uit het het Midden Nieuwe Rijk bevat 31 graven, waarvan de meeste zijn gedateerd op de 11e en 12e dynastieën (2030-1840 v. Chr.) Elk graf heeft een beschilderd houten sarcofaag met een mummie, bedekt met cartonnage, versierd met religieuze teksten die de overledene helpen over te steken door de onderwereld, evenals scènes van verschillende oude Egyptische goden, zoals Horus, Hathor, Khnum en Amon.

Ook op de vier hoeken van koning Senwosret II tempel, heeft de missie vier schachten gevonden gevuld met een grote collectie van aardewerk potten.

Sarcofaag en aardewerk potten opgegraven bij Lahun.

Vorig jaar heeft de missie 53 stenen graven gevonden, uit de Midden en Nieuwe Rijk, alsmede uit de Late Periode en het Romeinse tijdperk, intact, met inbegrip van alle funeraire uitrusting en een houten sarcofaag met een mummie omwikkeld met linnen.

Midden Nieuwe begraafplaats Kingdoms bevat 31 graven waarvan de meeste zijn gedateerd op de 11e en 12e dynastieën (2030-1840 v. Chr.) Elk graf heeft een beschilderd houten sarcofaag met een mummie bedekt met cartonnage, versierd met religieuze teksten die de overledene over te steken door de onderwereld te helpen, evenals scènes uit verschillende oude Egyptische goden, zoals Horus, Hathor, Khnum en Amon.

Egypte onthult renovatie oudste klooster

Hoofd archeologie, Zahi Hawass, onthulde op donderdag 04-02-2010 dat de uitgebreide renovatie, te Zaafarana, aan het oudste klooster ter wereld voltooid is. Het werk werd voltrokken op de 1.600 jaar oude-site en is een symbool van vreedzame co-existentie tussen moslims het land en christenen.

Zahi Hawass verwees naar een incident van een kleine maand geleden, waarbij tijdens een beschieting van een koptische kerk zeven doden vielen. Op de vraag of er een verband bestond tussen de schietpartij en het moment van de bekendmaking van de renovatie antwoordde Hawass: "Het incident in boven-Egypte, tussen twee broeders, kan gebeuren. Ik wil dat iedereen dit incident vergeet." Hij merkte op dat het renovatiewerk werd gedaan door moslims.

Egypt's Supreme Council of Antiquities bracht acht jaar door met de restauratie met een kostenpost van 14,5 miljoen dollar, voor het uitvoeren van een uitgebreide restauratie voor het behoud van het oude klooster. Het klooster is gelegen in de ruige woestijn bergen in de buurt van de Egyptische Rode Zee kust.

Deze afgelegen plek is aan het einde van de 3de eeuw is vooral bekend geworden door Christelijke asceet, de Heilige Anthony had hier een verblijfplaats in een grot, met weinig meer dan een natuurlijk waterbron en een paar palmbomen die hem wat schaduw boden.

Na zijn dood in 356 Na Christus, hebben zijn volgelingen, op deze plaats kloostercellen gebouwd en creëerden hiermee de eerste christelijke klooster ter wereld, waarin nu 120 monniken verblijven. Het is tevens de begraafplaats van vier heiligen, en het klooster herbergt schilderijen en oude kerk die dateert uit de Middeleeuwen.

De monniken zeggen dat de restauratie en de ontdekking van de cellen, van de monniken, een belangrijk licht werpt op de beginjaren van het monnikendom en op bolwerk van de langste monastieke traditie van het land.

"Voor het klooster zelf, is dit zeer belangrijk. “We hebben een ontbrekende deel van onze geschiedenis met de restauratie teruggevonden, want er is niets geschreven over het begin van het klooster” , zei vader Maximus, die toezicht hield op de renovatie.

In de door de regering gesteunde project, renoveerden de werknemers de fort-achtige oude muur rondom het klooster, welke verschillende bijgebouwen herbergt , en haar twee belangrijkste kerken - de 15e eeuwse kerk van de Apostelen en de 4e eeuwse kerk van de Heilige Sint Anthony.

Er is een moderne riolering geïnstalleerd, in het klooster, die een miljoen bezoekers per jaar ontvangt.

"Het klooster is uitgegroeid tot een zeer belangrijk toevluchtsoord voor geestelijke ontspanning voor bezoekers”, vooral door hun bezoek aan de grot van de Hielige Anthony”, zei hij.

Volgens Hawass, is de voltooiing van het project een kans om Egypte critici, de diepten van de tolerantie te tonen.

"Ik geloof dat vandaag belangrijk is, omdat het alle vragen van de mensen kan beantwoorden over de hele wereld en het kan laten zien hoe de moslims hier acht jaar kunnen verblijven om aan deze indrukwekkende renovatie te werken”, zei Hawass tegen journalisten tijdens een rondleiding door het klooster.

Bij de schietpartij in de zuidelijke Egyptische stad Nag Hamadi op 6 januari 2010, op Koptisch kerstavond, werden zes christenen en een moslimse bewaker gedood. De geschokte Christengemeenschap bracht naar buiten dat dit een daad zou zijn een sektarische Islamitische beweging.

De Egyptische overheid gaf aan dat de schietpartij puur criminele daad was, zonder sektarische motieven. Autoriteiten ontkennen categorisch dat er problemen zijn tussen moslims en christenen en zeggen dat er nationale eenheid is, met alle groepen, dat ze leven in harmonie.

De staat stelt vaak vast, dat aanvallen tegen christenen, vooral in armoede geteisterde zuiden van Egypte, geïsoleerd criminele incidenten zijn en vaak verband houden met geschillen tussen clans.

Maar Youssef Sidhom, de redacteur van de wekelijkse Koptische krant Al-Watani, is het niet eens met het standpunt van de regering over de aanval van 6 januari.

"Een aanval op christenen , die uit de kerk komen op kerstavond, dit kan niet afgedaan worden als worden een criminele zaak, het is een criminele sektarische affaire”, zei hij. "We moeten een keer onder ogen zien dat dit een bittere erfenis is, die opgedaan gedurende de laatste vier decennia, waardoor dergelijk vijandelijkheden vaker voorkomen dan voorheen."

Christenen, die ongeveer 10 procent uitmaken op een bevolking van 79 miljoen, klagen over discriminatie, zeggen dat ze onvoldoende vertegenwoordigt zijn in het parlement of binnen de veiligheidsdiensten en dat onderwijs en de media onvoldoende aandacht geven aan hun gemeenschap. Zij wijzen ook op de beperkingen van toestemming, die ambtenaren opleggen, op het bouwen of zelfs op het restaureren van kerken.

"Wanneer de overheid een Joodse tempel, een oude kerk of een oude moskee, wil renoveren, kan niemand de overheid stoppen. Het probleem komt wanneer wij een kerk willen renoveren, dan wordt het moeilijk en we moeten ons aanpassen om van het veiligheidsapparaat goedgekeurd te krijgen ", zei Sidhom.

Leonard Leo, de voorzitter van de Amerikaanse van de Commissie voor; International Religious Freedom, zei dat het State Department zeer bezorgd is over toenemend geweld tegen christenen in Opper-Egypte."

“There are quite a number of laws in Egypt which blatantly discriminate against Christians and other religious minorities in a way that creates a climate where people don't respect Christians,"
Zei hij in het Fox News op 28 januari.

"We leven in hetzelfde land, we drinken van hetzelfde water - we zijn Egyptenaren, allen van ons. Wat is er gebeurt, is iets niet normaals”.zei vader Maximus over de schietpartij in Nag Hamadi.

Door haar uitstekende isolatie, aan de voet van de bergen, omringd door de woestijn frisse lucht, lijkt het klooster ver af te staan van de problemen elders. Als een teken van haar turbulente verleden, is een van de gerestaureerde gebouwen, met een hoge toren, alleen toegankelijk door middel van een houten ophaalbrug, waar de monniken hun toevlucht konden nemen tijdens de aanvallen van vijandige bedoeïenen stammen in de Middeleeuwen.

DNA-test Toetanchamon

Wellicht wordt over twee weken een van de grote raadselen van het antieke Egypte opgelost. Egyptische wetenschappers presenteren op 17 februari de resultaten van het DNA-onderzoek bij de wereldberoemde farao Toetanchamon. Dat maakte het Egyptische ministerie van Cultuur zondag 30-01-2010 bekend.

Het hoofd van de in linnen omwikkelde mummie van Toetanchamon, in zijn nieuwe glazen kist in zijn grafkamer in het Vallei der Koningen in Luxor.

Hoofd archeologie, Zahi Hawass maakte dit bekend op een conferentie. Zahi Hawass zei dat hij resultaten van de DNA-tests en de CAT-scans op 17 februari naar buiten zou brengen. De resultaten zullen worden vergeleken met die van koning Amenhotep III. Dit is mogelijk Toetanchamon zijn grootvader.

Het DNA- onderzoeker is onderdeel van een breder programma om het DNA van honderden mummies te controleren en om hun identiteit en familierelaties vast te stellen. Het onderzoek kan helpen bij het bepalen Toetanchamon geslacht familie, die tot nu toe een bron van mysteries is.

Wetenschappers vragen zich al decennia af of de jonge farao kinderen heeft verwekt. Ook is onduidelijk wie zijn moeder is.

Toetanchamon stierf, als laatste heerser van zijn dynastie, nog voor zijn twintigste onder mysterieuze omstandigheden. Zijn mummie was in 1922 aangetroffen in zijn ongeschonden graf, wat leidde tot een wereldwijde sensatie. In de tombe van de 'kindkoning' lagen twee doodgeboren, onvolgroeide baby's. De Egyptische onderzoekers namen in 2008 DNA af bij de mummie en de foetussen.

Toetanchamon regeerde in de veertiende eeuw voor het begin van onze jaartelling. Hij was getrouwd met Anchesenamon, dochter van de legendarische koningin Nefertiti. Mogelijk kan door het onderzoek ook de mummie van Nefertiti worden geïdentificeerd.

Een van de andere doelen van het DNA-onderzoek is om op zoek te gaan naar de mummie van Nefertiti, de vrouw van Achnaton, de legendarische koningin, bekend haar schoonheid.

De resultaten van het DNA–onderzoek zullen worden vergeleken met die van koning Amenhotep III. Dit is mogelijk Toetanchamon zijn grootvader.

Wetenschappers vragen zich al decennia af of de jonge farao kinderen heeft verwekt. Ook is onduidelijk wie zijn moeder is.

Hawass heeft aangekondigd ambitieuze plannen te maken voor DNA-onderzoeken op Egyptische mummies, inclusief tests op alle Koninklijke mummies en de bijna twee dozijn geïdentificeerde mummies, die zijn opgeslagen in het Egyptisch Museum in Caïro. Hawass zei dat uit de proeven blijkt dat sommige Koninklijke mummies, op display, niet zijn wie archeologen denken dat ze zijn.

Hawass heeft lange tijd geweigerd DNA-tests op Egyptische mummies door buitenlandse deskundigen te laten uitvoeren, en heeft pas onlangs toegestaan dergelijke projecten te ondersteunen op voorwaarde dat zij uitsluitend worden gedaan door Egyptenaren. Een 5 miljoen dollar DNA-lab is opgericht in het Egyptische museum, met financiering van het Discovery Channel.

In dezelfde toespraak maakte Hawass ook bekend dat er opnieuw een robot zou worden gestuurd in de lucht schachten van de Piramide van Cheops om de geheimen van haar verborgen lucht schachten te ontdekken.

In september 2002 werden middels een robot, ontworpen door National Geographic, die de lucht schachten verkende in de piramide van Cheops geheime deuren ontdekt, met koperen handgrepen.

Tempel van Bastet ontdekt in Alexandrië

Vandaag stond er in verschillende kranten dat er in Alexandrië een tempel van koningin Berenike is ontdekt. Er zijn beeldjes gevonden van Bastet en van verschillende andere goden.

Een kalksteen beeld van de god Bastet, de kat die is gevonden in de overblijfselen van een tempel die behoren aan koningin Berenice, de vrouw van koning Ptolemaeus III (246-222 voor Christus) in Alexandrië, Egypte. Foto: Egyptian Department of Antiaquities/ / EPA

Een 2200 jaar oude tempel die is gewijd aan de oude Egyptische god, kat Bastet is opgegraven in Alexandrië, de Hoge Raad van Oudheden maakte dit bekend op 19-01-2010. De vindplaats heeft een afmeting van 60 bij 15 meter.

De ruïnes van dit Ptolemaeïsche-tijdperk gebouw, werden ontdekt door de Egyptische archeologen, in de havenstad, gesticht door Alexander de Grote rond 331 voor Christus. Alexandrië was de zetel van de Grieks-sprekende Ptolemaeïsche dynastie, die Egypte regeerde gedurende 300 jaar, tot de dood van koningin Cleopatra.

Een gekleurde beeld van een jonge vrouw die de naam Bastet draagt. Foto: SCA

In de verklaring van de Raad wordt gemeld, dat van de van tempel wordt gedacht, dat deze toebehoorde aan koningin Berenice II, de vrouw van Ptolemaeus III, die regeerde tussen 246BC-222 voor Christus.

Mohammed Abdel-Maqsood, de Egyptische archeoloog die de opgravingen team leidde, zei dat de ontdekking het eerste spoor kan zijn naar de lang gezochte locatie van het Koninklijke gedeelte van Alexandrië.

Een watertank opgegraven in Kom el Dikka, die dateert uit de derde eeuw na Christus. Foto: SCA

Het grote aantal beelden van Bastet, gevonden in de ruïnes, zei hij, suggereren dat dit misschien wel de eerste Ptolemaeus-tijdperk tempel, ontdekt in Alexandrië, gewijd aan de kat God. Dit zou erop wijzen dat de aanbidding van de oude Egyptische kat-god voortgezet werd tijdens de latere Grieks-beïnvloede Ptolemaeïsche periode

Hoofd van een beeld uit de Ptolemeïsche tijdperk, een van de meer dan 600 standbeelden ontdekt bij de opgraving te in Alexandrië. Foto: Supreme Council of Anitquities

Hij voegde toe dat er ook beelden van andere oude Egyptische godheden werden gevonden in de ruïnes,

Zahi Hawass, hoofd van de Egyptische archeologen, melde dat de tempel in latere tijden is gebruikt als een steengroeve, zoals blijkt uit het grote aantal ontbrekende blokken stenen.

Beeldje van een kat die een vogel tussen de voorpoten vast heeft. Foto: SCA

De tempel werd gevonden in de Kom el-dekka gebied, in de buurt van de moderne stad, het station, en de plaats van een Romeins amfitheater, en goed bewaarde mozaïeken.

Het moderne Alexandrië is pal op de ruïnes van de klassieke stad gebouwd. Veel tempels, paleizen en bibliotheken uit de oudheid zijn daardoor nog altijd niet opgegraven.